Πέμπτη, 21 Νοεμβρίου 2013

Ο θείος του Wittgenstein, Joseph Joachim








by Philip Alexius de László, 1903




Ο Joseph Joachim (28 Ιουνίου 1831 - 15 Αυγούστου 1907) ήταν Ούγγρος βιολονίστας, μαέστρος, συνθέτης και δάσκαλος. Υπήρξε στενός φίλος και συνεργάτης του Johannes Brahms και θεωρείται ευρέως ως ένας από τους πιο σημαντικούς βιολονίστες του 19ου αιώνα.

Γεννήθηκε στο Kittsee, κοντά στην Μπρατισλάβα, στην περιοχή Burgenland της Αυστρίας. Ήταν το έβδομο από τα οκτώ παιδιά του Julius και της Fanny  Joachim. Ο Julius  ήταν έμπορος μαλλιού, εβραϊκής καταγωγής. Ο Joseph ήταν πρώτος εξάδελφος της Fanny Wittgenstein, που ήταν μητέρα του Karl Wittgenstein και γιαγιά του φιλοσόφου Ludwig και του πιανίστα Paul Wittgenstein.







Herman και Fanny Wittgenstein,
                         με τα έντεκα παιδιά τους.                         
Ο Karl, πατέρας του Ludwig,
δεύτερος από αριστερά.
 

 
Το 1833 η οικογένειά του μετακόμισε στην Pest, όπου σπούδασε βιολί με τον Stanisław Serwaczyńsk, πρώτο βιολί στην Όπερα της Πέστης. Το 1839, σε ηλικία 7 ετών, συνέχισε τις σπουδές του στο Ωδείο της Βιέννης με τους Miska Hauser, Georg Hellmesberger, και τον σπουδαίο Joseph Böhm.



 
 

Λίγο αργότερα, προσκεκλημένος  της εξαδέλφης του Fanny Wittgenstein πήγε να ζήσει και να σπουδάσει στη Λειψία, όπου έγινε προστατευόμενος του μουσουργού Felix Mendelssohn. Η ερμηνεία του δωδεκάχρονου Joachim στο Concerto για βιολί  του Beethoven στο Λονδίνο το 1844, υπό τη διεύθυνση του Μέντελσον, έτυχε τόσο  θριαμβευτικής υποδοχής που στάθηκε σταθμός για την μετέπειτα καλλιτεχνική πορεία του. Από τότε ο Joachim παρέμεινε ένας από τους αγαπημένους του αγγλικού κοινού μέχρι το τέλος της σταδιοδρομίας του.


 


Felix Mendelssohn, (1809-1847)
 
by Wilhelm Hensel

 
Μετά το θάνατο του Mendelssohn το 1847, ο Joachim έμεινε για λίγο στη Λειψία, όπου δίδαξε στο Ωδείο της. Το 1848, ο Franz Liszt εγκαταστάθηκε στη Βαϊμάρη, αποφασισμένος να αποκαταστήσει τη φήμη της πόλης ως “η Αθήνα της Γερμανίας”. Εκεί, μάζεψε έναν κύκλο νέων avant-garde μαθητών, αντίθετων προς τον μουσικό συντηρητισμό του κύκλου της Λειψίας. Ο Joachim ήταν μεταξύ των πρώτων. Υπηρέτησε ως εξάρχων (πρώτο βιολί) τον Liszt και για αρκετά χρόνια αγκάλιασε  με ενθουσιασμό τη νέα "ψυχολογική μουσική", όπως την αποκαλούσε. Το 1852 μετακόμισε στο Ανόβερο, ενώ ταυτόχρονα διαχώρισε τον εαυτό του από τα μουσικά ιδεώδη της «Νέας Γερμανικής Σχολής» (Liszt, Richard Wagner, Hector Berlioz και τους οπαδούς τους) και εντάχθηκε σε αντίθετο κοινό μέτωπο με τους Robert Schumann, Clara Schumann και Johannes Brahms.



 

Johannes Brahms και Joseph Joachim



Η ρήξη με τον Liszt κατέστη οριστική τον Αύγουστο του 1857, όταν ο Joachim έγραψε στον πρώην μέντορά του: “Κάθε άλλο παρά συμπαθώ τη μουσική σας. Έρχεται σε αντίθεση με ό, τι, από τις αρχές των νεανικών μου χρόνων έχω λάβει ως ψυχική τροφή από το πνεύμα των μεγάλων δασκάλων μας”.


 


Fotografia ca. 1859.
Standing from left: Alfred Piatti, Henryk Wieniawski,
Joseph Joachim, (?), Heinrich Wilhelm Ernst (sitting)

 
Η περίοδος που ο Joachim έζησε στο Ανόβερο ήταν η πιο γόνιμη  του συνθέτη. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, έλαβε μέρος σε πολλά ρεσιτάλ από κοινού με την Clara Schumann και τον Brahms


 



Joseph Joachim and Clara Schumann, 1854 
by Adolf Friedrich Erdmann von Menzel


Το 1860 ο Brahms και ο Joachim έγραψαν από κοινού ένα μανιφέστο ενάντια στην «προοδευτική» μουσική της «Νέας Γερμανικής Σχολής». Το μανιφέστο έτυχε ανάμεικτης υποδοχής και σε μεγάλο βαθμό χλευάστηκε από τους οπαδούς του Wagner.

 
*
 

Ο Μπραμς αντιτάχθηκε στον ριζοσπαστισμό των πρωτοπόρων συνθετών Λιστ και Βάγκνερ και δέχτηκε επιθέσεις από τους οπαδούς τους. Προτού φτάσει στο τέλος της ζωής του, μεγάλο μέρος αυτής της πολεμικής είχε καταλαγιάσει. Μουσικοί και ακροατές είχαν αρχίσει να καταλαβαίνουν ότι μπορεί κανείς να αγαπά τη μουσική που γεννήθηκε και στα δύο αντιμαχόμενα ιδεολογικά στρατόπεδα.





Joseph Joachim και Franz Liszt,
Η Συμφιλίωση, Λονδίνο, 1886
 
 
*

Στις 10 Μαΐου του 1863 ο Joachim παντρεύτηκε την κοντράλτο Amalie Schneeweiss (1839-1899). Η Amalie άφησε την πολλά υποσχόμενη σταδιοδρομία της ως τραγουδίστρια της όπερας και γέννησε έξι παιδιά. Συνέχισε, ωστόσο, να τραγουδά σε Oρατόρια και να ερμηνεύει Lieder






Το 1865 ο Joachim εγκαταλείπει την υπηρεσία του στον Βασιλιά του Ανόβερου, σε ένδειξη διαμαρτυρίας, όταν η  Όπερα αρνήθηκε να συμπεριλάβει τον μουσικό Jakob Grün στην ορχήστρα της  λόγω της εβραϊκής καταγωγής του. Το 1866, ο Joachim μετακόμισε στο Βερολίνο, όπου είχε προσκληθεί για να βοηθήσει στη σύσταση ενός νέου τμήματος της Royal Academy of Music. Εκεί έγινε ο διευθυντής της Hochschule für ausübende Tonkunst (Ακαδημία Εκτέλεσης της Μουσικής Τέχνης).


 


 
 

 
Την Μεγάλη Παρασκευή, 10 Απριλίου του 1868, ο Joachim και η σύζυγός του συνόδευσαν το φίλο τους Johannes Brahms, σε έναν  από τους μεγαλύτερους θριάμβους του, την πρώτη, πλήρη, επίσημη εκτέλεση του «Γερμανικού Ρέκβιεμ» του Μπραμς,  στον Καθεδρικό Ναό της Βρέμης. Η Amalie τραγούδησε το “I Know that My Redeemer Liveth” και o Joseph  έπαιξε το Abendlied του Schumann. Ήταν μια λαμπρή ευκαιρία, κατά την οποία συνευρέθηκαν περίπου εκατό φίλοι του συνθέτη, μεταξύ των οποίων οι Joachims, η Clara Schumann, οι Dietrichs, Max Bruch και άλλοι.

 


 
*




 
Αδιευκρίνιστη παραμένει η σχέση της Κλάρας Σούμαν με τον συνθέτη Γιοχάνες Μπραμς, μετά τον θάνατο του Σούμαν το 1856 από σύφιλη. Ο νεαρός Μπραμς γνώριζε το ζεύγος Σούμαν από το 1853 και ο Σούμαν είχε παρουσιάσει το έργο του στο μουσικό περιοδικό που διηύθυνε. Από το 1854 οι σχέσεις του Μπραμς με την Κλάρα έγιναν αρκετά στενές και όπως μαρτυρείται από την αλληλογραφία τους, ο συνθέτης ήταν ερωτευμένος μαζί της.






 
*

Το 1869, δημιουργήθηκε από τον Joachim το Joachim String Quartet,  το οποίο κέρδισε γρήγορα τη φήμη ως το καλύτερο της Ευρώπης. Τα υπόλοιπα μέλη του Κουαρτέτου ήταν ο Karel Halíř (2ο βιολί), Emanuel Wirth (βιόλα) και Robert Hausmann (τσέλο).




Το περίφημο Joachim String Quartet.
Από αριστερά: 
Robert Hausmann (τσέλο), Joseph Joachim (1o βιολί),
 Emanuel Wirth (βιόλα), Karel Halíř (2ο βιολί).






Το 1884, ο Joachim και η σύζυγός του χώρισαν αφού ο πρώτος πείστηκε ότι η Amalie είχε σχέση με τον εκδότη Fritz Simrock. Ο Brahms, βέβαιος ότι οι υποψίες του φίλου του ήταν αβάσιμες, έγραψε μια επιστολή συμπάθειας προς την Amalie, την οποία αργότερα ο Joachim χρησιμοποίησε  ως αποδεικτικό στοιχείο εναντίον της κατά την διαδικασία του διαζυγίου. Αυτό οδήγησε στην ψύχρανση των φιλικών σχέσεων του Μπραμς και του Joachim, η οποία δεν αποκαταστάθηκε παρά μερικά χρόνια αργότερα, όταν ο Μπραμς συνέθεσε το Διπλό Κοντσέρτο  σε λα ελάσσονα για βιολί και βιολοντσέλο, Έργ. 102, ως προσφορά ειρήνης στον παλιό του φίλο. Ήταν συν-αφιερωμένο στους πρώτους ερμηνευτές, Joseph Joachim και Robert Hausmann.

Στις 16 Απριλίου 1889, ο Joseph Joachim παρουσίασε στην Αγγλία ένα  από τα διάσημα βιολιά  Stradivarius με δοξάρι Tourte  που ανήκαν κάποτε στον Raphael Georg Kiesewetter. Στα τέλη του 1895, οι Brahms και Joachim ήταν παρόντες στα εγκαίνια του νέου Tonhalle της Ζυρίχης, στην Ελβετία, όπου ο Brahms διηύθυνε  και ο Joachim ήταν βοηθός μαέστρος. Όμως, τον Απρίλιο, δύο χρόνια αργότερα, ο Joachim έμελλε  να χάσει για πάντα τον σεβαστό φίλο του, όταν ο Johannes Brahms πέθανε σε ηλικία 64 ετών στη Βιέννη. Στο Meiningen, τον Δεκέμβριο του 1899 ο Joachim έβγαλε λόγο στα αποκαλυπτήρια αγάλματος του Brahms.
Κατά τη διάρκεια του 1899, ο Joachim κλήθηκε να γίνει πρόεδρος του νεοσύστατου Oxford & Cambridge Musical Club, στο Λονδίνο. Παρέμεινε πρόεδρος του μέχρι το θάνατό του.






Joseph Joachim
published by Berlin Photographic Co, after John Singer Sargent
photogravure, 16 May 1904

© National Portrait Gallery, London

Δύο πορτραίτα  του Joachim έγιναν από τον Philip de László. Ένα πορτρέτο του, ζωγραφισμένο από τον John Singer Sargent, παρουσιάστηκε στον ίδιο το 1904 κατά τον εορτασμό των εξήντα χρόνων του από την πρώτη εμφάνισή του στο Λονδίνο. Στο Βερολίνο, μια μεγάλη συναυλία έλαβε χώρα, στην οποία οι μαθητές του του παρελθόντος και του παρόντος, 116 βιολονίστες (βιολονίστας ή βιολιστής=που παίζει βιολί) και βιολίστες (βιολίστας=που παίζει βιόλα), με 24 τσελίστες, έπαιξαν υπό τη διεύθυνση του Fritz Steinbach. Η μεγάλη στιγμή της γιορτής ήρθε όταν ο Joachim, χωρίς τον παραμικρό δισταγμό, απάντησε στην αυθόρμητη αίτηση του κοινού να παίξει το «Concerto για βιολί σε ρε μείζονα» του Μπετόβεν.

Ο Joachim παρέμεινε στο Βερολίνο μέχρι το θάνατό του το 1907.

Ανάμεσα στα πιο αξιοσημείωτα επιτεύγματα του Joachim ήταν οι αναβιώσεις των Σονατών και παρτιτούρων του Μπαχ για σόλο βιολί, BWV 1001-1006, και ειδικότερα του Μπετόβεν το Κοντσέρτο για βιολί σε ρε μείζονα, Op. 61. Ο Joachim ήταν  ο δεύτερος βιολονίστας που έπαιξε το Κοντσέρτο για βιολί σε μι ελάσσονα του Mendelssohn, το οποίο μελέτησε και διδάχτηκε από τον ίδιο τον συνθέτη. Έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην σταδιοδρομία του Brahms και παρέμεινε ένας ακούραστος υπέρμαχος των συνθέσεων του, σε όλες τις αντιξοότητες της φιλίας τους. Διηύθυνε την αγγλική πρεμιέρα της Συμφωνίας αρ. 1 σε ντο ελάσσονα του Μπραμς.

Περισσότερα για τα μουσικά επιτεύγματα του Joseph Joachim εδώ.

*

Στο Βερολίνο, στις 17 Αυγούστου 1903, ο Joachim έκανε πέντε ηχογραφήσεις  για την  The Gramophone & Typewriter Ltd (G&T), οι οποίες παραμένουν ένα συναρπαστικό ντοκουμέντο και πολύτιμη πηγή πληροφοριών σχετικά με τον τρόπο παιξίματος του βιολιού κατά τον 19ο αιώνα. Οι ηχογραφήσεις αυτές θεωρούνται από τις πρώτες που έχουν γίνει από διακεκριμένο βιολιστή.







ηχογράφηση: 1903

 

 
 
 
 
 
 

 

http://josephjoachim.com/