Παρασκευή, 21 Σεπτεμβρίου 2012

Η «πέτρα της ψυχής».

Απόσπάσματα από το βιβλίο:

Ludwig Wittgenstein
γλώσσα
μαγεία
τελετουργία

εισαγωγή
μετάφραση
σχόλια
Κωστή Μ. Κωβαίου

εκδόσεις Καρδαμίτσα
Αθήνα 1990

[Βιβλίο Ι «Παρατηρήσεις πάνω στο Χρυσό κλωνί του Frazer» του L. Wittgenstein.
TGB =  The Golden Bough (Το Χρυσό Κλωνί) του Sir James Frazer ]

«…όταν ανάβανε ξανά την εστία του σπιτιού απ’ τη φωτιά της ανάγκης, βάζανε από πάνω μια χύτρα με νερό, κι όταν το νερό ζεσταινόταν, ραντίζανε μ’ αυτό τους ανθρώπους ή τα γελάδια που είχαν μολυνθεί από πανούκλα»  (TGB  640-1)

[W:]


Η σύνδεση της αρρώστιας με τη βρωμιά. «Το να καθαρίζεσαι απ’ την αρρώστια».

Μας προσφέρει μιαν απλή, παιδιάστικη θεωρία για την αρρώστια, πως τάχα είναι βρωμιά που μπορείς να καθαρίσεις.

Όπως υπάρχουν «παιδαριώδεις θεωρίες περί σεξ», έτσι ακριβώς υπάρχουν παιδαριώδεις θεωρίες εν γένει. Αυτό όμως δε σημαίνει πως οποιαδήποτε πράξη του παιδιού έχει προκύψει από κάποια παιδαριώδη θεωρία.

Το σωστό κι ενδιαφέρον πράγμα που θα μπορούσε κανείς να πει δεν είναι «αυτό προέκυψε από εκείνο», αλλά «αυτό θα μπορούσε να έχει προκύψει κατ’ αυτόν τον τρόπο».

«…ο Δρ Westermarck έχει προσφέρει ισχυρά επιχειρήματα αποκλειστικώς υπέρ της θεωρίας του καθαρμού… Όμως τα πράγματα δεν είναι και τόσο σαφή, ώστε να επιτρέπουν την ασυζητητί απόρριψη της ηλιολατρικής θεωρίας.» (ΤGB 643)

[W:]

Το ότι η χρήση της φωτιάς ήταν καθαρτική είναι σαφές. Ωστόσο τίποτε δεν είναι πιθανότερο απ’ το ότι ήταν οι σκεπτόμενοι άνθρωποι που αργότερα συνέδεσαν τις εξαγνιστικές τελετουργίες με τον ήλιο, ακόμη κι εκείνες που αποκλειστικά εθεωρούντο καθαρτικές. Όταν σ’ ένα πρόσωπο υποβάλλεται μια ιδέα (φωτιά-καθαρμός) και σ’ ένα άλλο μια άλλη (φωτιά-ήλιος), τι πιο πιθανό απ’ το να υποβληθούν κι οι δυο τους σ’ ένα πρόσωπο: Οι μορφωμένοι που πάντα θέλουν να έχουν μία θεωρία!!!

Το γεγονός ότι, με το να καις ένα πράγμα, το καταστρέφεις εντελώς, σ’ αντίθεση με το να το κομματιάζεις ή να το ξεσκίζεις, θα πρέπει να εντυπωσίαζε τους ανθρώπους.  

«…στη Νέα Βρετανία υπάρχει μια μυστική κοινότητα… Σε όποιον γίνεται μέλος δίνουν μια πέτρα σε σχήμα ανθρώπου ή άλλου ζώου, κι απ’ τη στιγμή εκείνη πιστεύουν πως η ψυχή του δένεται κατά κάποιον τρόπο με την πέτρα.» (TGB 680)

[W:]

Η «πέτρα της ψυχής». Από δω βλέπει κανείς πώς δουλεύουν αυτού του είδους οι υποθέσεις.           

«Εδώ στην Ευρώπη πίστευαν κάποτε πως οι κακοποιοί δυνάμεις των μάγων και των μαγισσών βρίσκονταν στα μαλλιά τους, και πως τίποτε δε μπορούσε να ενοχλήσει τους άπιστους ενόσω είχαν τα μαλλιά τους. Γι’ αυτό στη Γαλλία είχαν τη συνήθεια να ξυρίζουν ολόκληρο το σώμα εκείνων που κατηγορούνταν για άσκηση μαγείας, πριν τους παραδώσουν στο βασανιστή.» (TGB 680-1)  

[W:]
 
Αυτό θα μπορούσε να αποτελεί ένδειξη ότι στη βάση αυτής της αντίληψης υπάρχει μια αλήθεια κι όχι μια πρόληψη. (Φυσικά, όταν έχεις ν’ αντιμετωπίσεις τον ανόητο επιστήμονα, είναι εύκολο να πέσεις στο πνεύμα της αντίφασης). Αλλά θα μπορούσε κάλλιστα το ξυρισμένο σώμα να οδηγεί κατά κάποιον τρόπο σε απώλεια του αυτοσεβασμού μας (Αδελφοί Καραμαζώφ). Δε χωρεί αμφιβολία πως ένας ακρωτηριασμός, που μας κάνει να φαινόμαστε αναξιοπρεπείς ή γελοίοι στα ίδια μας τα μάτια, μπορεί να μας αποστερήσει εντελώς από τη βούληση να υπερασπίσουμε τον εαυτό μας. Πόσο άβολα νοιώθουμε καμιά φορά – τουλάχιστον μερικοί άνθρωποι (εγώ) – εξ αιτίας της φυσικής ή αισθητικής μας κατωτερότητας.     
 
[Στο χειρόγραφο του Wittgenstein διαβάζουμε: 
«Η γλώσσα μας περιέχει ενσωματωμένους αρχαίους μύθους. Και η τελετουργία των αρχαίων μύθων ήταν μια γλώσσα». Ο W. δεν περιέλαβε την παρατήρηση αυτή στο δακτυλογραφημένο κείμενο, γι’ αυτό και δεν δημοσιεύτηκε τελικά.]  

 

5 σχόλια:

  1. http://www.youtube.com/watch?v=Qa_CiNuZ08E

    Καλημέρα σας, καλημέρα σας :)
    Πολύ σοβαρά τα παίρνετε τα πράγματα :)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Είναι που δεν πιστεύω σε θεούς και δαίμονες και ιδέες και θεωρίες και αναλλοίωτες υπέρ-αξίες και έτσι δεν έχω κάποιο αντικείμενο για να αστειεύομαι (όπως οι πιστοί σε αυτά), παρά μόνο τον εαυτό μου. Εξάλλου ο πιστός, δεν μπορεί να κατανοήσει και πολύ περισσότερο να σεβαστεί πως δεν έχω αντικείμενο πίστεως. Με βλέπει σαν βδέλυγμα, και την σκέψη μου υβριστική, την οποία και αντιμετωπίζει με κατάρες και φοβέρες, όσο δεν την αποφεύγει με την όποια διακριτικότητα τον χαρακτηρίζει. Ο καθένας κουβαλά την γλώσσα/τρέλα του και δεν είναι να αστειεύεσαι μαζί τους γιατί σε κατηγορούν με το «καλημέρα σας» και η μόνη κατάληξη της όποιας σχέσης σου μαζί τους είναι ή να γίνεσαι το θύμα τους, ή να πρέπει να μετατρέπεσαι σε θύτη τους αν θελήσεις να διαφύγεις. Μου είναι βαρετά όλα αυτά τα κολάσιμα/παραδείσια παιχνίδια τους.

    Έτσι απομένουν μόνο τα πράγματα, και αυτά, δεν σηκώνουν πολλά αστεία. Πόσο να αστειευτείς με μια πέτρα; Ιδίως μάλιστα όταν πρόκειται για «πέτρα της ψυχής»!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. υ.γ. Πόσο να αστειευτείς με μια πέτρα...
    Σημειώσεις ετυμολογικές από την Πρωτοελληνική:

    "Η πέτρα, αρχικώς βέδρα, προήλθεν εκ της πρωτοελληνικής λέξεως βεδυ-βεδ σημαινούσης ύδωρ, "το ύδωρ το γλυκύ", μετατροπή του β και δ εις π και τ, γίνεται πετ-, και -ρα η κατάληξις, πέτρα.
    Εντεύθεν και ο θεός των υδάτων Ποσειδών ελέγετο Πετραίος και Πετραία μία των Ωκεανίδων Νυμφών, και ποταμός εν Κύπρω Πεδιαίος, και κρήνη εν Αθήναις Πεδύ.
    Πηδυλίς δε, κατά τον Ησύχιον, η πέτρα, εξ'ης ύδωρ ρέει, και πηδύειν = ναίειν, βλύζειν, βρύειν. Και πίδαξ = η λιβή, κρήνη, αναβολή υδάτων, πηγή, άκρα ύδατος. Δια τούτο και η πέτρα λέγεται λίθος, λίλη δε το ύδωρ και λίζει=στάζει και λίβας η σταγών,η πηγή.
    Λα η πέτρα, εβρ. σελά, αλλά και λανίζει κατά τον Ησύχιον=βρέχει.
    Όθεν της λέξεως Πέτρα η πρώτη συλλαβή εις το ύδωρ αναφέρεται, αλλά και η δευτέρα συλλαβή ρα, επίσης εις το ύδωρ έχει την αρχικήν αυτής έννοιαν. Έχομεν τόσες αποδείξεις: Βού-ρα γυνή του Πηνειού, Δάει-ρα θυγάτηρ του Ωκεανού, Καφεί-ρα ετέρα θυγάτηρ του Ωκεανού, Τανάγ-ρα θυγάτηρ του Ασωπού ποταμού, Πύρ-ρα η σύζυγος του Δευκαλίωνος. Ρα-νίς και το ομηρικόν
    ρα-θάμιγξ, η σταγών, η σταλαγματιά. Ρά-μμα, το εραντισμένον...
    Σουμεριακά Ra πλημμυρίζω δια ραγδαίας βροχής.
    Ετρουσκικά ρθι=ρέθι, νεφρύδιον. Αλβανικά Ρε=νέφος.
    Ετρουσκικά ρι και αλβανικά ριγε=ράντισμα, μικρά βροχή."

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Η θυγατέρα του Ωκεανού Δάειρα, η «σοφή θαλασσινή» που ταυτίζεται με την Αφροδίτη - τη μινωική Περιστερά-θεά που αναδυόταν κάθε χρόνο από τη θάλασσα της Πάφου στην Κύπρο με ανανεωμένη την παρθενία της - ήταν η μητέρα του βασιλιά της Αττικής Ελευσίνος, από τον οποίο πήρε και το όνομά της η πόλις της Ελευσίνας. Η ονομασία του Ώγυγος του λεγόμενου βασιλιά των Θηβών επινοήθηκε για να ερμηνεύσει για ποιο λόγο τον βασιλιά Ελευσίνα τον αποκαλούσαν και Ωγύγιο. Στην πραγματικότητα δεν υπήρξε βασιλιάς με το όνομα Ελευσίς. Επρόκειτο για όρο που δήλωνε την ‘έλευση’ του θείου Βρέφους (κατά τα Ελευσίνια Μυστήρια) και το Βρέφος δεν ήταν τω όντι γιός του Ώγυγου αλλά της βασίλισσας του νησιού Ωγυγία, της Καλυψώς. Και Καλυψώ ήταν η Δάειρα ή Αφροδίτη – η σοφή θαλασσινή. Κατά το μύθο ο Ελευσίς δεν διέθετε πατέρα, παρά παρθένο μητέρα, και είχε δημιουργηθεί προτού επικρατήσει η πατριαρχία.

    Σοφή θαλασσινή παρθένος (Μαρία – Μαριάμ – Μαριάμνη (Θαλασσινός αμνός) – Μαρίνα –μάρε) γέννησε και το Θείο Βρέφος Ιησού, ο οποίος έκτισε και την εκκλησία της Ρώμης επί της πέτρας (του Πέτρου – του Αποστόλου που τον απαρνήθηκε τρεις φορές). Στο Βατικανό νομίζω φυλάσσεται και μια ιερή πέτρα/μενίρ που ήταν αφιερωμένη – αν θυμάμαι καλά από μια ενδιαφέρουσα διήγηση που άκουσα πρόσφατα – σε μια μητριαρχική Θεά. Ή την Εκάτη ή την Κυβέλη… Θα σε γελάσω:)

    ΑπάντησηΔιαγραφή