Σάββατο, 12 Μαΐου 2012

Φιλοσοφικές Έρευνες


 
Ludwig Wittgenstein

Φιλοσοφικές Έρευνες

Α. Μέρος Πρώτο* : Πρόλογος, §§ 1 - 138
Β. Επιλογή αποσπασμάτων**

Μετάφραση: Π. Χριστοδουλίδη

ΔΕΥΚΑΛΙΩΝ

Περιοδική έκδοση
του Κέντρου Φιλοσοφικών Ερευνών
Χρόνος 3ος, Τεύχος 9, Μάρτιος 1974

* το Πρώτο Μέρος των Ερευνών ολοκληρώθηκε το 1945
** επιλογή αποσπασμάτων από το Δεύτερο Μέρος των Ερευνών που γράφτηκε ανάμεσα στο 1947 και 1949
________________________________

Αποσπάσματα από το Πρώτο Μέρος:

(διατηρήθηκε η ορθογραφία της μετάφρασης αλλά όχι το πολυτονικό, […] = κείμενο που παραλείπεται)

§97. […]

Έχουμε την ψευδαίσθηση πως το ιδιαίτερο, βαθύ, ουσιαστικό στην έρευνά μας, βρίσκεται στο ότι αυτή προσπαθεί να συλλάβει την ασύγκριτη ουσία της γλώσσας. Δηλαδή, την τάξη που υπάρχει ανάμεσα στις έννοιες της πρότασης, της λέξης, της απαγωγής, της αλήθειας, της εμπειρίας, κτλ. Αυτή η τάξη είναι μια υπέρ-τάξη, ανάμεσα, θα λέγαμε, σε υπέρ-έννοιες. Ενώ βέβαια, αν οι λέξεις «γλώσσα», «εμπειρία», «κόσμος», έχουν μια χρήση, αυτή πρέπει να είναι τόσο ταπεινή όσο και η χρήση των λέξεων «τραπέζι», «λάμπα», «πόρτα».

§104. Στο πράγμα αποδίδουμε ως κατηγόρημα αυτό που βρίσκεται μέσα στον τρόπο παράστασής του. […]

§108. […]

Η φιλοσοφία της λογικής μιλάει για προτάσεις και λέξεις με την ίδια ακριβώς έννοια όπως κάνουμε στην καθημερινή μας ζωή, όταν λ.χ., λέμε: «Εδώ είναι γραμμένη μια κινέζικη πρόταση», ή «όχι, αυτά μοιάζουν σα σημεία γραφής, αλλά είναι μόνο διακοσμητικά» κτλ.

Μιλάμε για το φαινόμενο της γλώσσας μέσα στο χώρο και στο χρόνο. όχι για ένα ανύπαρχτο κατασκεύασμα έξω από το χώρο και το χρόνο. [Παρατήρηση στο περιθώριο: Μόνο που είναι δυνατό να ενδιαφερθεί κανείς με πολλούς τρόπους για ένα φαινόμενο.] Αλλά μιλάμε για τη γλώσσα όπως μιλάμε για τα πιόνια του σκακιού όταν αναφέρουμε τους κανόνες του παιχνιδιού, και όχι όταν περιγράφουμε τις φυσικές τους ιδιότητες.

Το ρώτημα: «Τι είναι στην πραγματικότητα μια λέξη;» είναι ανάλογο με το ρώτημα «Τι είναι ένα πιόνι;»

§110. «Η γλώσσα (ή η σκέψη) είναι κάτι μοναδικό» - αυτή η πεποίθηση αποκαλύπτεται πως είναι μια δεισιδαιμονία (όχι ένα λάθος!).  αυτή τη δεισιδαιμονία την προκαλούν πλάνες στη γραμματική.

Και προς αυτές τις πλάνες, τα προβλήματα, στρέφεται τώρα η ευαισθησία.

§114. […] «Η γενική μορφή της πρότασης είναι: έτσι έχουν τα πράγματα.» ---- Αυτό είναι το είδος πρότασης που επαναλαμβάνει κανείς στον εαυτό του αναρίθμητες φορές. Νομίζει κανείς πως ακολουθεί τη φύση ενώ απλά και μόνο διατρέχει το πλαίσιο της μορφής μέσα από την οποία την κοιτάμε.

§115. Μια εικόνα μας κρατούσε αιχμάλωτους. Και δε μπορούσαμε να βγούμε έξω από αυτήν, γιατί βρισκόμασταν μέσα στη γλώσσα μας και η γλώσσα έμοιαζε να μας την επαναλαμβάνει αδυσώπητα.  

§118. Από πού αντλεί τη σπουδαιότητά της η έρευνά μας, τη στιγμή που μοιάζει μονάχα να καταστρέφει κάθε τι ενδιαφέρο, παναπεί μεγάλο και σπουδαίο; (Σα να λέγαμε πως καταστρέφει όλα τα χτίρια και αφήνει πίσω της ερείπια και απορρίμματα.) Αλλά εκείνα που καταστρέφουμε είναι μονάχα χάρτινα σπίτια, και καταστρέφοντάς τα, ελευθερώνουμε το έδαφος της γλώσσας πάνω στην οποία ορθώνονταν.

§119. Αποτέλεσμα της φιλοσοφίας είναι το ξεσκέπασμα της μιας ή της άλλης καθαρής α-νοησίας, και τα καρούμπαλα που απόχτησε ο νους πέφτοντας πάνω στα όρια της γλώσσας. Αυτά, τα καρούμπαλα, μας φανερώνουν την αξία που έχει εκείνο το ξεσκέπασμα.

§120. […]

Οι ερωτήσεις σου αναφέρονται σε λέξεις. γι’ αυτό πρέπει κι εγώ να μιλήσω για λέξεις.

Λέει κάποιος: Δεν πρόκειται για τη λέξη αλλά για τη σημασία τηςκαι λέγοντάς το αυτό, σκέφτεται τη σημασία σαν πράγμα ομοειδές με τη λέξη, αλλά και διαφορετικό από τη λέξη. Εδώ η λέξη, εκεί η σημασία. Τα λεφτά και η αγελάδα που μπορεί να αγοράσει κανείς μ’ αυτά. (Από την άλλη μεριά: τα λεφτά και η χρησιμότητά τους).

§123. Ένα φιλοσοφικό πρόβλημα έχει τη μορφή: «Δε βγάζω άκρη».    

§125. […]

…το θεμελιακό γεγονός είναι πως εμείς καθορίζουμε κανόνες, μια τεχνική για ένα παιχνίδι, και μετά, όταν ακολουθήσουμε τους κανόνες, τα πράγματα δεν πηγαίνουν όπως το είχαμε υποθέσει. Λοιπόν, σα να λέγαμε, μπερδευόμαστε στους ίδιους τους κανόνες μας.

Αυτό το μπέρδεμα στους κανόνες μας είναι εκείνο που θέλουμε να καταλάβουμε, δηλαδή να το δούμε καθαρά.

Αυτό φωτίζει την έννοια που έχουμε του εννοώ. Γιατί σε εκείνες τις περιπτώσεις τα πράγματα πηγαίνουν διαφορετικά απ’ ό,τι είχαμε εννοήσει, προβλέψει. Όταν, λ.χ., παρουσιαστεί μια αντίφαση, τότε λέμε: «Δεν το εννοούσα έτσι».

Η θέση της αντίφασης ή ο ρόλος της στην πολιτεία: αυτό είναι το φιλοσοφικό πρόβλημα.

§129. […] Τα πραγματικά θεμέλια της έρευνάς του δεν τα προσέχει κανείς, εκτός αν κάποτε, αυτό του έκανε εντύπωση. – Που σημαίνει: δεν μας κάνει εντύπωση εκείνο, που μια και το δει κανείς, είναι το πιο εκπληκτικό και το πιο εντυπωσιακό.

§132. Θέλουμε να βάλουμε μια τάξη στη γνώση μας για τη χρήση της γλώσσας: μια τάξη για έναν ορισμένο σκοπό.  μια, ανάμεσα στις πολλές τάξεις.  όχι την τάξη. […]


Αποσπάσματα από το Δεύτερο Μέρος:


§304 […] Το παράδοξο εξαφανίζεται μονάχα αν πάψουμε, μια για πάντα, να θεωρούμε πως η γλώσσα λειτουργεί πάντοτε με έναν τρόπο, εξυπηρετεί πάντοτε τον ίδιο σκοπό: να μεταφέρει σκέψεις […]

§414. Νομίζεις πως πρέπει να υφάνεις ένα ύφασμα: γιατί κάθεσαι μπρος σ’ έναν αργαλειό –  και ας είναι άδειος – και κάνεις τις κινήσεις του υφαντή.

 §464. Εκείνο που θέλω να διδάξω είναι: το πέρασμα από μια κρυμμένη α-νοησία σε μιαν ολοφάνερη α-νοησία.

§501. «Ο σκοπός της γλώσσας είναι να εκφράζει σκέψεις». – Ώστε, λοιπόν, σκοπός κάθε πρότασης είναι να εκφράζει μια σκέψη. Τότε ποια σκέψη εκφράζει, λ.χ. η πρόταση «Βρέχει»; –  

§546. […] (Οι λέξεις είναι και πράξεις.)

§599.[…] «Αλλά έτσι πρέπει να έχουν τα πράγματα!» δεν είναι πρόταση της φιλοσοφίας. 


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου