Πέμπτη, 31 Ιουλίου 2008

Το δέντρο της γνώσης


Το να ψυχαναλύεσαι είναι πάνω-κάτω σα να τρως από το δέντρο της γνώσης. Η γνώση που μ' αυτό τον τρόπο αποκτάς θέτει (νέα) ηθικά προβλήματα. αλλά δεν συνεισφέρει τίποτα στην επίλυσή τους.
1939
Τίποτα δε μου φαίνεται πιο απίθανο απ' το ότι ο μαθηματικός κι ο επιστήμονας που με διαβάζει μπορεί να επηρεαστεί σοβαρά στον τρόπο της δουλειάς του. (Γιατί από μιαν άποψη οι θεωρήσεις μου μοιάζουν μ' εκείνες τις επιγραφές στους αγγλικούς σιδηροδρομικούς σταθμούς* που λένε "είναι πράγματι απαραίτητο το ταξίδι σας;". Σα να μπορούσε αυτός που τις διαβάζει ν' απαντήσει: "Αν το καλοσκεφτώ, όχι").
1947
Η Επιστήμη: Εμπλουτισμός και πτώχευση συνάμα. Μια συγκεκριμένη μέθοδος παραγκωνίζει όλες τις άλλες. Σε σύγκριση μ’ αυτήν, όλες τους φαίνονται φτωχές, στην καλύτερη περίπτωση προβαθμίδες της. Πρέπει να κατέβεις στις πηγές, για να τις δεις όλες τη μια δίπλα στην άλλη, τις παραπεταμένες κοντά στις ευνοούμενες.
1947
Δεν έχω διόλου ξεκαθαρίσει μέσα μου κατά πόσον θα προτιμούσα μια συνέχιση της δουλειάς μου από άλλους, αντί μιαν αλλαγή στον τρόπο ζωής, τέτοια που να έκανε όλα αυτά τα ερωτήματα περιττά. (Γι' αυτό το λόγο δε θα μπορούσα ποτέ μου να ιδρύσω μια σχολή).
1947
Η επιστήμη κι η βιομηχανία, κι η πρόοδός τους, μπορεί νάναι το ανθεκτικότερο πράγμα αυτού του κόσμου. Οποιαδήποτε εικασία για μια επερχόμενη κατάρρευση της επιστήμης και της βιομηχανίας είναι για την ώρα, και για πολλά χρόνια ακόμη, ένα σκέτο όνειρο. ίσως η επιστήμη κι η βιομηχανία, μετά και μέσα από ατέλειωτες συμφορές, να ενώσουν ξανά τον κόσμο, να τον συνοψίσουν, μ' άλλα λόγια, σε ένα ενιαίο όλον, στο οποίο βέβαια η ειρήνη θάναι το τελευταίο πράγμα που θα μπορεί να βρει μια στέγη.
Γιατί είναι η επιστήμη και η βιομηχανία που αποφασίζουν τους πολέμους. έτσι τουλάχιστον φαίνεται.
1947

Ludwig Wittgenstein
'Πολιτισμός και αξίες'
Εκδόσεις Καρδαμίτσα
Αθήνα, 1986


*Πριν κι αμέσως μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Σάββατο, 22 Μαρτίου 2008

Θεότητα Λογικών Σταθερών

Gustav Klimt, Pallas Athene, 1898, Historisches Museum der Stadt Wien, Vienna


Η δύναμη που έχει η γλώσσα όλα να τα εξομοιώνει, που πιο χτυπητά συναντάει κανείς στο λεξικό, και που καθιστά δυνατή την προσωποποίηση του χρόνου. πράγμα όχι λιγότερο αξιοπερίεργο απ' ό,τι μια θεότητα των λογικών σταθερών.
1931

Ένα όμορφο φόρεμα που μεταμορφώνεται (λες και πήζει) σε σκουλήκια και φίδια, όταν αυτός που το φοράει κυττάζεται αυτάρεσκα στον καθρέφτη.

1931

Ludwig Wittgenstein
'Πολιτισμός και αξίες'
Εκδόσεις Καρδαμίτσα
Αθήνα, 1986



Τετάρτη, 13 Φεβρουαρίου 2008

Ludwig Wittgenstein και Adolf Hitler


Οι Ludwig Wittgenstein και Adolf Hitler ήταν συμμαθητές, στην ηλικία των δώδεκα με δεκατεσσάρων ετών στο Realschule του Linz της Αυστρίας.

Έχει ειπωθεί πως η παρακάτω φράση του Χίτλερ, από το βιβλίο του Mein Kampf, αναφέρεται στον Βίτγκενστάιν : " Στο γυμνάσιο, γνώρισα από την καλή ένα εβραιόπουλο, που όλοι το αντιμετωπίζαμε με προσοχή, επειδή διάφορες εμπειρίες μας είχαν διδάξει να αμφιβάλλουμε για την αξιοπιστία του".

Ωστόσο, η πιθανή εγκυρότητα μιας τέτοιας πληροφορίας, μπορεί να ανοίγει την πόρτα σε χίλιες δυο δεισιδαιμονικές προσεγγίσεις.


Τρίτη, 12 Φεβρουαρίου 2008

Περί ζωγράφων


Τόμας Μπέρνχαρντ (Thomas Bernhardt, 1931-1989), κορυφαίος Αυστριακός συγγραφέας που σφράγισε τη γερμανόφωνη λογοτεχνία το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα.

Στη 'Διαθήκη' του γράφει :

"...Τίποτα από ό,τι εξέδωσα εγώ ο ίδιος, όσο ζούσα, ή από όσα κατάλοιπα βρεθούν, όπως γίνεται πάντοτε, μετά το θάνατό μου επιτρέπω βάσει του ισχύοντος νόμου περί πνευματικών δικαιωμάτων να παιχτεί, να τυπωθεί ή έστω να διαβαστεί δημόσια εντός των ορίων του αυστριακού κράτους - όπως χαρακτηρίζεται πάντοτε αυτό το κράτος - σε οποιαδήποτε μορφή κι αν γίνει αυτό. Ρητά τονίζω ότι δε θέλω να έχω καμία δοσοληψία με το αυστριακό κράτος και προφυλάσσω τον εαυτό μου όχι μόνον από οποιαδήποτε ανάμιξη αλλά και από κάθε είδους προσέγγιση του αυστριακού κράτους σ' ό,τι σχετίζεται με το πρόσωπό μου και το έργο μου για πάντοτε στο μέλλον.
Μετά το θάνατό μου δεν επιτρέπεται να δημοσιευτεί ούτε λέξη από τα λογοτεχνικά μου κατάλοιπα - και σ' αυτά συμπεριλαμβάνω επιστολές και σημειώματα, οπουδήποτε και αν υπάρχουν αυτά..."

Μετάφραση από τα γαλλικά
Ειρήνη Λεβίδη

..........................................................................

Απόσπασμα από το θεατρικό του έργο, 'Ρίττερ, Ντένε, Φος', σε μετάφραση Λευτέρη Βογιατζή και Σωτηρίας Ματζίρη.

[Οι Ρίττερ και Ντένε, είναι οι αδελφές του Φος και ο Φος είναι ο Λούντβιχ Βίτγκενστάιν (ο Βίτγκενστάιν είχε δύο αδελφές, ενώ φίλος των δύο αδελφών του, όπως και προστατευόμενος καλλιτέχνης της οικογένειας, ήταν ο ζωγράφος Gustav Klimt). Το κείμενο είναι γραμμένο χωρίς σημεία στίξης. Οι τρεις τελείες σε παρένθεση, παραπέμπουν σε κείμενο που παραλείπεται]

ΦΟΣ [απευθυνόμενος στις αδελφές του Ρίττερ και Ντένε]

(...) Εσείς βέβαια δεν καθίσατε να σας ζωγραφίσουν
δεν πέσατε βέβαια θύματα
ενός τέτοιου τσαρλατάνου ζωγράφου
σας ζωγράφισαν ή όχι
έξαλλος
Σας ζωγράφισαν
είσαστε τόσο ξεδιάντροπες
που καθίσατε να σας ζωγραφίσουν
αυτοί οι αντικαλλιτέχνες
που ξεφυτρώνουν σήμερα παντού
και γλείφουνε τους πάντες
και ζητούν εκατομμύρια για τις αηδιαστικές μουντζούρες τους
Σας ζωγράφισαν

ΡΙΤΤΕΡ

Και λοιπον
(...)

ΦΟΣ (...) Στον εαυτό του

(...) Τις ζωγράφισαν
κάθισαν να τις ζωγραφίσουν

(...) Γίνονται ένα με τους ζωγράφους
φωνάζει προς τα έξω
Με τους ζωγράφους
αποκτούν περιουσία και πλούτη
και γίνονται ένα με τους ζωγράφους
Οπότε αυτός ο συρφετός στρογγυλοκάθεται παντού
και μολύνει τον αέρα
(...)

ΡΙΤΤΕΡ

Βοηθήσαμε απλώς
ένα νεό καλλιτέχνη

ΦΟΣ

Είναι μάταιο να βοηθάς τους νέους καλλιτέχνες
δεν υπάρχει μεγαλύτερη ανοησία
απ' το να βοηθάς τους νέους καλλιτέχνες
γενικά το να βοηθάς τους καλλιτέχνες
δεν έχει νόημα
Οι καλλιτέχνες οφείλουν οι ίδιοι να βοηθούν τον εαυτό τους
προπαντός οι νέοι καλλιτέχνες
οφείλουν να βοηθούν οι ίδιοι τον εαυτό τους
γι αυτό δεν βγαίνει τίποτα από τους νέους καλλιτέχνες
επειδή διαρκώς τους βοηθάμε
όποιος βοηθάει έναν καλλιτέχνη
τον εκμηδενίζει
προ παντός όποιος βοηθάει έναν νέο καλλιτέχνη
τον καταστρέφει και τον εκμηδενίζει
αυτή είναι η αλήθεια
Να περιβάλλεσαι το μανδύα του Μαικήνα
τίποτα δεν υπάρχει πιο αποκρουστικό
Μα ό,τι λέγεται
κανένας δεν το ακούει
Εμένα το μαικηνάτο με απωθούσε πάντα
Πλούσιοι
μαικήνες
ψεύτες

(...) αυτή η εποχή δε θα περάσει στην ιστορία της τέχνης
σαν άγραφη σελίδα ντροπής ναι
σαν καταστροφή ναι
σαν καταστροφή της τέχνης
σαν γιγάντιος κρατήρας της τέχνης
που θα σκύβουν να δουν μέσα του οι άνθρωποι σε εκατό χρόνια
κι απ' όπου μόνο αναθυμιάσεις θα αναδίνονται
τίποτε άλλο
τίποτε άλλο
(...)



Gustav Klimt, Πορτρέτο της Margarete Stonborough-Wittgenstein

1903, Λάδι σε μουσαμά, 180x90,5 εκ.Neue Pinakothek, Μόναχο.

Η κόρη του βιομηχάνου και έμπορου τέχνης Karl Wittgenstein
(εβραϊκής καταγωγής, ο οποίος δημιούργησε τη μεγαλύτερη βιομηχανία σιδήρου και ατσαλιού
στην αυστρο-ουγγρική αυτοκρατορία)
αδελφή του πιανίστα Paul και του φιλόσοφου Ludwig
και σύζυγος του Dr. Jerome Stonborough.